باز باران خبر/ امارات با اعلام خروج از اوپک و اوپکپلاس فقط یک تصمیم نفتی نگرفته بلکه عملاً یکی از مهمترین پیامهای ژئوپلیتیکی سالهای اخیر خلیج فارس را صادر کرده است. این تصمیم نشان میدهد که ابوظبی دیگر حاضر نیست ظرفیت نفتی، سیاست انرژی و جایگاه منطقهای خود را در چارچوبی تعریف کند که در عمل زیر سایه ریاض و منطق سهمیهبندی اوپک اداره میشود.
به گزارش رویترز، امارات اعلام کرده از ماه مه ۲۰۲۶ از اوپک و اوپکپلاس خارج میشود؛ تصمیمی که برای یکی از تولیدکنندگان مهم خلیج فارس ضربهای جدی به اعتبار اوپک و به ویژه جایگاه عربستان به عنوان رهبر غیر رسمی این سازمان محسوب میشود. رویترز تأکید میکند که خروج امارات شکاف میان ابوظبی و ریاض را آشکارتر کرده و کنترل اوپک بر عرضه جهانی نفت را تضعیف میکند. در نگاه اول شاید بازار واکنش شدیدی نشان ندهد، چون بحران تنگه هرمز همچنان متغیر اصلی بازار انرژی است.
HSBC در تحلیلی که رویترز منتشر کرده، میگوید اثر فوری خروج امارات محدود خواهد بود؛ زیرا اختلال در مسیرهای صادراتی خلیج فارس فعلاً اجازه نمیدهد امارات ظرفیت تولید خود را سریع وارد بازار کند؛ اما همین تحلیل هشدار میدهد که در بلندمدت وقتی مسیرهای صادراتی عادی شود، امارات میتواند تولید خود را از سهمیه حدود ۳.۴ میلیون بشکه در روز به بیش از ۴.۵ میلیون بشکه در روز افزایش دهد؛ آن هم در شرایطی که ابوظبی برای توسعه ظرفیت نفتی خود سرمایهگذاری سنگینی انجام داده است. بنابراین اهمیت اصلی این تصمیم در کوتاهمدت، نه در قیمت نفت بلکه در پیام سیاسی و ساختاری آن است. خروج امارات یعنی یکی از اعضای کلیدی اوپک دیگر نمیپذیرد که برای حفظ قیمت بالا یا تأمین منافع مالی دیگر اعضا از ظرفیت تولید خود صرفنظر کند.
به تعبیر سادهتر ابوظبی میخواهد بهجای «کنترل قیمت از مسیر محدود کردن عرضه» وارد منطق «افزایش سهم بازار» شود. تحلیل Reuters Open Interest حتی تندتر است و این خروج را مقدمه احتمالی یک جنگ قیمتی میداند. این تحلیل میگوید تصمیم امارات میتواند نفوذ ۶۵ ساله اوپک بر بازار نفت را کاهش دهد و پس از پایان جنگ ایران و عادیشدن مسیرهای صادراتی، رقابت شدیدی میان تولیدکنندگان برای بازپسگیری سهم بازار شکل بگیرد. در چنین سناریویی اوپک دیگر آن ابزار سنتی سابق برای کنترل عرضه و حمایت از قیمتها را نخواهد داشت.
از طرف دیگر Channel News Asia در گزارشی تحلیلی تأکید میکند که بازار فعلاً واکنش محدودی نشان داده، اما این تصمیم میتواند آرایش ژئوپلیتیکی انرژی را تغییر دهد. در این نگاه، خروج امارات صرفاً یک اختلاف فنی بر سر سهمیه تولید نیست بلکه بخشی از روند بزرگتری است که در آن کشورهای خلیج فارس، مخصوصاً امارات و عربستان دیگر الزاماً در یک مسیر واحد حرکت نمیکنند. یکی از محورهای مهم در تحلیلهای بینالمللی، تفاوت مدل اقتصادی امارات و عربستان است. رویترز در گزارشی با عنوان «چرا امارات دیگر به اوپک نیاز ندارد» توضیح میدهد که اقتصاد امارات نسبت به گذشته متنوعتر شده و سهم بخشهای غیرنفتی در تولید ناخالص داخلی این کشور افزایش یافته است.
همین مسئله باعث شده امارات نسبت به عربستان نیاز کمتری به حفظ مصنوعی قیمتهای بالای نفت داشته باشد و به بیان دیگر ریاض برای تأمین بودجه پروژههای عظیم داخلی خود به نفت گرانتر نیاز دارد، اما ابوظبی با اقتصاد متنوعتر میتواند روی افزایش حجم تولید و تثبیت نقش خود در بازار جهانی انرژی حساب کند. این تصمیم برای روسیه نیز مهم است. طبق گزارش رویترز، آنتون سیلوانوف، وزیر دارایی روسیه گفته که خروج امارات میتواند در آینده باعث افزایش تولید جهانی و کاهش قیمت نفت شود. این موضع از آن جهت مهم است که روسیه خود عضو اوپکپلاس است و از قیمتهای بالای نفت سود میبرد، اما همزمان نگران است که خروج امارات به الگویی برای دیگر اعضا تبدیل شود.
در نتیجه مسئله اصلی این نیست که امارات فردا چند بشکه بیشتر تولید میکند؛ مسئله این است که ستون روانی و سیاسی اوپکپلاس ترک برداشته است. اوپک همیشه بر پایه این تصور کار میکرد که اعضا، حتی اگر ناراضی باشند، در نهایت در چارچوب سهمیهها باقی میمانند. خروج امارات این پیام را به دیگر تولیدکنندگان میدهد که میتوان از این چارچوب بیرون رفت و مستقلاً سیاست تولید را تنظیم کرد. البته اگر این روند ادامه پیدا کند، کشورهایی مثل عراق، نیجریه یا حتی برخی تولیدکنندگان دیگر که همیشه از محدودیت سهمیهها ناراضی بودهاند، ممکن است فشار بیشتری برای افزایش تولید وارد کنند؛ در چنین حالتی اوپک پلاس از یک ائتلاف تنظیمکننده بازار به مجموعهای شکننده از کشورهایی تبدیل میشود که هرکدام بهدنبال سهم خود از بازار هستند. از منظر ژئوپلیتیک منطقهای نیز این تصمیم یک پیام روشن دارد: امارات در حال تعریف استقلال راهبردی خود از عربستان است. ابوظبی در سالهای گذشته در حوزههایی مثل تجارت، فناوری، انرژیهای نو، بنادر، عادیسازی روابط منطقهای و حتی سیاست امنیتی، مسیر متفاوتی از ریاض رفته بود. حالا خروج از اوپک این استقلال را وارد قلب بازار نفت کرده است؛ بازاری که دههها مرکز قدرت عربستان بود. جمعبندی اینکه خروج امارات از اوپک در کوتاهمدت ممکن است قیمت نفت را منفجر یا سقوط ندهد، اما در بلندمدت میتواند آغاز یک تغییر بزرگ باشد؛ کاهش قدرت اوپک، تضعیف رهبری نفتی عربستان، افزایش استقلال انرژی امارات و احتمال شکلگیری جنگ سهم بازار در دوران پسابحران هرمز.
دیدگاهتان را بنویسید