تعطیلی سینما “۲۲ بهمن رشت” خاموشی چراغ خاطرات یک شهر

باز باران خبر/  سینما را نمی‌توان فقط با تعداد صندلی‌ها، میزان فروش بلیت یا ارزش ملک سنجید. بعضی سینماها بخشی از حافظه یک شهرند؛ساختمان‌هایی که نسل‌های مختلف در آنها خندیده‌اند، گریسته‌اند، فیلم دیده‌اند و بخشی از زندگی اجتماعی خود را تجربه کرده‌اند. سینما ۲۲ بهمن رشت یکی از همین مکان‌هاست.

خبر تعطیلی سینما ۲۲ بهمن برای بسیاری از شهروندان رشتی تنها خبر بسته‌شدن یک سالن سینما نیست؛ بلکه خبر خاموش‌شدن چراغ یکی از قدیمی‌ترین خاطرات فرهنگی شهر است.

این سینما که پیش‌تر با نام «رادیوسیتی» شناخته می‌شد در میانه دهه ۱۳۴۰ در سبزه‌میدان رشت ساخته شد و پس از انقلاب نام «۲۲ بهمن» را بر خود گرفت. در طول دهه‌های قبل این مکان به یکی از مهم‌ترین نقاط سینمایی شهر تبدیل شد؛ جایی که بسیاری از رشتی‌ها نخستین تجربه‌های سینمایی خود را در آن پشت سر گذاشتند.

اکنون درهای این سینمای قدیمی به دلیل یک اختلاف حقوقی میان مالکان بسته شده است. مدیر سینما نیز با تأکید بر اینکه مشکل موجود ماهیتی حقوقی دارد، ابراز امیدواری کرده که فعالیت سینما تا زمان صدور رأی نهایی متوقف نماند. نگرانی مهم‌تر اما این است که تعطیلی موقت به تعطیلی دائمی و در نهایت تغییر کاربری بنا منجر شود؛ اینجاست که مسئله دیگر فقط یک اختلاف میان چند مالک نیست!

پرسش اصلی این است که آیا یک سینمای قدیمی را می‌توان صرفاً یک ملک خصوصی دانست؟ از منظر حقوقی، مالکیت خصوصی محترم است و اختلافات مالکان باید از مسیر قانون حل‌وفصل شود. اما از منظر فرهنگی و اجتماعی، ماجرا ابعاد دیگری نیز دارد. برخی بناها، فارغ از مالکیت خصوصی در حافظه جمعی یک شهر جایگاهی پیدا می‌کنند که نمی‌توان آن را با مترمربع و قیمت زمین محاسبه کرد و سینما ۲۲ بهمن یکی از همین بناهاست.

این سینما نه‌تنها سابقه‌ای نزدیک به شش دهه دارد، بلکه در قلب شهر و در محدوده سبزه‌میدان قرار گرفته است؛ جایی که زندگی شهری رشت در آن جریان دارد. تعطیلی چنین مکانی در حقیقت حذف بخشی از یک جغرافیای فرهنگی است.

نگرانی دیگر سرنوشت سینما پس از پایان اختلاف حقوقی است. اگر قرار باشد ساختمان یک سینمای قدیمی صرفاً به چشم یک ملک تجاری دیده شود، این خطر وجود دارد که ارزش فرهنگی آن در برابر ارزش اقتصادی زمین رنگ ببازد. در چنین شرایطی ممکن است بازگشت سینما به چرخه فعالیت دیگر امکان‌پذیر نباشد.

این اتفاق برای شهری که سال‌هاست از کمبود فضاهای فرهنگی و هنری رنج می‌برد، اتفاق کوچکی نیست.

رشت، شهری با سابقه قابل توجه در تئاتر، موسیقی، ادبیات و سینما، بیش از هر زمان دیگری به فضاهایی نیاز دارد که امکان گردهمایی فرهنگی مردم را فراهم کنند. در چنین شهری تعطیلی یک سالن قدیمی فقط کاهش ظرفیت اکران فیلم نیست؛ کوچک‌تر شدن یکی از میدان‌های گفت‌وگوی اجتماعی است.

از سوی دیگر وضعیت فعلی یک تناقض قابل تأمل را نیز پیش روی ما می‌گذارد. بر اساس اظهارات مدیر سینما ۲۲ بهمن رشت، این سینما حتی پیش از تعطیلی نیز با استقبال مخاطبان مواجه بوده است. بنابراین با سالنی مواجه نیستیم که مخاطب خود را از دست داده و به پایان طبیعی عمر اقتصادی‌اش رسیده باشد؛ بلکه با یک مرکز فرهنگی روبه‌رو هستیم که در میانه اختلافات حقوقی از فعالیت بازمانده است.

شاید اکنون بهترین زمان برای ورود جدی‌تر نهادهای فرهنگی شهر باشد؛ نه برای دخالت در یک اختلاف خصوصی، بلکه برای دفاع از اصل استمرار یک کاربری فرهنگی!

شهرداری، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه هنری و دیگر متولیان فرهنگی استان می‌توانند در حد اختیارات قانونی خود برای جلوگیری از تبدیل این تعطیلی موقت به حذف دائمی یک مرکز فرهنگی، راهکارهایی را بررسی کنند. حتی اگر اختلاف مالکیتی سال‌ها ادامه پیدا کند، می‌توان درباره حفظ کاربری فرهنگی، تأمین امکان فعالیت موقت یا یافتن راه‌حلی برای ادامه حیات سینما مذاکره کرد.

شهرها فقط با خیابان و ساختمان ساخته نمی‌شوند؛ بلکه با خاطراتشان زنده می‌مانند و سینما ۲۲ بهمن برای شهر رشت فقط یک سالن با چند صد صندلی نیست. صندلی‌های آن را آدم‌هایی پر کرده‌اند که امروز پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ شده‌اند. پرده آن فقط فیلم نمایش نداده؛ بخشی از تاریخ اجتماعی شهر را به نمایش گذاشته است.

امروز شاید مسئله این نباشد که چه کسی مالک این ساختمان است؛ مسئله این است که آیا رشت حاضر است، یکی دیگر از نشانه‌های فرهنگی خود را از دست بدهد یا نه.

اختلاف حقوقی سرانجام با رأی قانون تعیین تکلیف خواهد شد؛ اما حفظ یک خاطره شهری، مسئولیتی است که فقط در دفتر قانون نوشته نمی‌شود.

در خاتمه امیدواریم درهای سینما ۲۲ بهمن رشت بار دیگر باز شود؛ نه فقط برای اکران یک فیلم، بلکه برای آنکه چراغ یکی از قدیمی‌ترین خاطرات فرهنگی شهر رشت خاموش نماند.