باز باران خبر/ به مناسبت بازگشایی اینترنت بینالملل ایران پس از ۸۸ روز، بد نیست نگاهی هم به ضرورت هوشیاری مردم در برابر مخاطرات فضای مجازی بیندازیم. البته در واقع، چیزی به نام فضای مجازی نداریم؛ بلکه فضا حقیقی است که برخی افراد در پشت آن پنهان شدهاند.
فضای مجازی شهری است که ساکنانش بهندرت چهره واقعی خود را نشان میدهند. همه در این جهان پشت نقابهایی رنگارنگ پنهان شدهاند؛ نقابهایی که مطابق سلیقه مخاطب و در راستای اهداف و منافع شخصی انتخاب شدهاند. در این صحنۀ مجازی، هر فردی میکوشد تصویری ایدهآل و گاه غیرواقعی از خود، شخصیت و سبک زندگیاش به نمایش بگذارد. تفاوت میان «بودن» و نمایان بودن چنان کمرنگ شده که تشخیص مرز حقیقت از ادعا برای هر بینندهای، بهویژه نسل جوان و نوجوان، دشوار مینماید.
اما آیا راهی برای در امان ماندن از آسیبهای این دنیای ناشناخته وجود دارد؟ آری، همان ملاحظاتی که در دنیای واقعی برای محافظت از جان و روان خود به کار میبندیم، در فضای مجازی نیز باید رعایت کنیم. همانطور که در کوچه و خیابان به غریبهها اعتماد بیجا نمیکنیم، در شبکههای اجتماعی نیز نباید زودباور باشیم. دقت، کنجکاوی سالم و حفظ فاصلۀ منطقی، همان سپر دفاعی ما در برابر واقعیتهای تحریفشدۀ مجازی است. متأسفانه بسیاری این قاعدۀ ساده را فراموش کردهاند، شاید به خاطر توهم ناشناس بودن یا احساس امنیت دروغینی که صفحات نمایش به ما القا میکنند.
در این میان نقش خانوادهها نقشی حیاتی و بیبدیل است. والدین باید حساسیت فعالیت فرزندانشان در فضای مجازی را جدّی بگیرند. عصر ما، عصر کمین فرصتطلبان است؛ افرادی که در عرصههای واقعی و مجازی، منتظر کوچکترین شکاف در دیوار گرم خانواده مینشینند. هر بیتوجهی، بیمهری و رفتار سرد پدر و مادر میتواند سکوی پرتاب فرزندی به دامان خطر باشد. سوداگران احساسات و اغفالگران حرفهای، دقیقاً از آب گلآلود اختلافات خانوادگی، نارضایتیهای پنهان و کمبود محبت ساده، ماهی خود را صید میکنند. فرزندان بیتجربۀ ما در فضای مجازی، در برابر کسانی قرار میگیرند که شاید حرفهایتر از خودشان نیازشان را تشخیص میدهد و به ظاهر پاسخ میگوید، اما در باطن قدمبهقدم آنها را به ورطۀ نابودی میکشاند.
وظیفۀ رسانهها در این میان صرفاً هشدار دادن نیست بلکه روشنگری مداوم، آموزش مهارتهای سواد رسانهای و ایجاد گفتمانی سالم میان خانوادهها و نهادهای تربیتی است. بر این اساس باید به نسل نو بیاموزیم که پشت هر نقاب رنگارنگ، ممکن است چهرهای کاملاً متفاوت پنهان باشد. باید به آنها یاد دهیم که ارزش حقیقی انسانها را باید در دنیای واقعی و رفتار عینی آنان جستجو کنند، نه در تعداد لایکها و کامنتهای دلربا.
فضای مجازی نه یک تهدید محض است و نه یک فرصت بیچون و چرا بلکه آینهای است که ما را در موقعیت انتخاب همیشگی یعنی انتخاب میان سطحینگری و عمق، میان زودباوری و هوشیاری، میان تماشاگر منفعل بودن یا شهروند آگاه بودن قرار میدهد. هوشیاری والدین، گفتگوهای صمیمانه با فرزندان دربارۀ تجربیاتشان در فضای مجازی و تقویت بنیانهای خانواده، محکمترین سنگر دفاعی در برابر تهدیدات این دنیای نوظهور خواهد بود. بیاییم فضایی امنتر هم در دنیای واقعی و هم در دنیای مجازی برای نسل آینده با بازگشت به اصول ساده اما طلایی زندگی واقعی بسازیم. اعتماد نابجا نکنیم، حریم خود را حفظ کنیم و مهمتر از همه گرمای روابط خانوادگی را چنان افزایش دهیم که هیچ اغفالگری نتواند از سردی آن سوءاستفاده کند.
qubbat@yahoo.com
دیدگاهتان را بنویسید