جستاری بر نوروز و نوسال در سرزمین باستانی اشکور

باز باران خبر – سرویس فرهنگ و هنر: سرزمین تاریخی و باستانی اشکور در شرقی ترین قسمت گیلان همانند چراغی بر فرهنگ ناب و اصیل گیلان زمین می تابد. بی تردید یافته های فراوان از دل خاک و به استناد کتب تاریخی اگر این سرزمین را باستانی و تاریخی بنامیم سخنی به گزاف نگفته ایم.
با این وجود منطقه اشکور به واسطه تاریخ و تمدن دیرینه از رسوم و آیین های خاصی برخوردار است که از جمله می توان به مراسم نوروز در این سرزمین یاد کرد.
در گذشته های دور آیین های نوروزی یک ماه پیش از عید باستانی نوروز شروع و تا ۱۳ فروردین ادامه می یافت. نوروز خوانی یکی از رسم های آیینی نوروز در اشکور است که بطور معمول پیش از فرا رسیدن عید نوروز به عنوان پیشاهنگان عید ملی و باستانی نوروز در تمامی روستاهای دور و نزدیک در اشکور بطور گروهی با الهام از اشعار گالشی و گاه آميخته با فارسی که با مضمون مدح دوازده امام شیعیان همراه بوده خانه به خانه می خوانند و فرا رسیدن بهار را نوید می دهند و البته در ازای آن عیدانه می گیرند.
ناگفته پیداست که نوروزی خوانی ریشه در فرهنگ اسلامی دارد و قدمت آن به دوره صفویه که اوج ترویج مذهب تشیع دوازده امامی در گیلان بوده می رسد. یکی دیگر از مراسم آیینی گالش های اشکور مراسم “عاروس گوله” می باشد که جنبه نمایشی و نمادین دارد. عروس گول یا عاروس گوله نمایش آیینی در اشکور است که قدمت آن به دوران پیش از اسلام برمی گردد. وجود دو چهره غول و پیر بابو در این مراسم آیینی در راستای تصاحب عروس خانم یا عروس گوله یا همان بهار و سال نو در حقیقت مبارزه و جدال بین روشنایی و تاریکی ،خیر و شر و اهریمن است که ریشه در فرهنگ ایران باستان دارد.
گروه نمایشی عاروس گول رسمی کهن و دیرینه در اشکور است که بطور دسته جمعی پانزده روز مانده به عید نوروز در هر کوی و برزن و خانه به خانه به اجرا در می آید تا پایان زمستان سخت و سرد و نیز فرا رسیدن بهار طبیعت و زایش زمین را به اشکوری ها نوید دهد تا آنها خود را برای کشت و زرع گندم و دیگر محصولات کشاورزی آماده کنند.
این مراسم از شروع تاریکی شب در اشکور آغاز می شود و تا نیمه های شب ادامه دارد.
گروه عاروس گول لبخند را بر لبان اشکوریها هدیه می کنند و در عوض هنر نمایی بهارانه می گیرند و شادباش می گویند.
از دیگر مراسم مردم اشکور بره گردانی یا وره گردانی است که در نزد گالش ها مرسوم است و بطور معمول هنگام تحویل سال نو از یک بره سفید در راستای رسیدن به سعادت و خوشبختی و برکت زایی و افزایش دام و تقدس نعمت خدادادی بهره می جویند و آن را در تمام اتاق های خانه روستایی می چرخانند. شاید این رسم و بهره گیری از رنگ سفید بره ریشه در دین زرتشت داشته باشد که از گذشته پابر جا مانده است.
امروزه با رواج دین مبین اسلام و اعتقاد راسخ گالش ها به دین اسلام هنگام تحویل سال از کودک نابالغ و سادات برای پا گذاشتن در خانه و اتاق ها بهره می جویند.
عید بینی از خانه ارباب در گذشته های دور (منظور دوره ارباب رعیتی) آغاز و سپس خانه کدخدا و مباشر ارباب و آنگاه بزرگتر فامیل و اقوام دور و نزدیک در اشکور مرسوم بوده است.
در روستای کیارمش اشکور با نان های محلی و عسل و کره گوسفندی از مهمان های نوروزی پذیرایی می کردند و بر این باور بودند که مهمان روزی خود را با خود می آورد و باید به نحو احسن پذیرایی شود تا بر برکت خانه افزوده شود.
دادن عیدی در قالب مورغانه پخته یا تخم مرغ محلی پخته و شیرینی و پول خرد به فرزندان کم سن و سال از رسوم نوروزی اشکوری ها بشمار می آيد. ناگفته نماند در اشکور هنگام نوروز به تازه عروس گوسفند نر هدیه می دهند و بر این باورند که در سال جدید نوعروس نوه پسر برای آنها در راستای افزایش نسل خواهد آورد.
ضمن اینکه سیزده بدر در حقیقت مراسم پایانی نوروز و نوسال در اشکور است. اشکوری ها در این روز به دامان طبیعت میروند تا از نعمت خدادای و هوای لطیف بهاری بهره مند شوند.
انواع بازی های بومی وصرف ناهار با انواع غذاهای محلی و ارگانیک و خوردن تنقلات و روشن کردن آتش جز جدایی ناپذیر فرهنگ مردم اشکور در این روز میباشد.
اشکوری ها در این روز کار نمی کنند و با ماندن در خانه مخالف هستند زیرا که این عمل را نحس می دانند. رسوم اشکوری ها در رابطه با عید نوروز بر پایه باورهای شایست و ناشایست بومی استوار است. عید نوروز در ا‌شکور نزد آنها محبوب است و بدان ارج فراوان می گذارند.
پیشاپیش عید ملی و باستانی نوروز بر همه گیلانیان همایون باد.