کشور عزیزمان ایران برای سالهاست از سوی قدرتهای جهانی به ویژه آمریکا و اسرائیل متهم به تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای یا «در آستانه هستهای شدن» بوده؛ اما با این حال ما همواره بر موضع خود مبنی بر عدم تولید سلاح هستهای تأکید داشته و داریم. این موضع که ریشه در فتوای رهبران پیشین ایران، آیتالله خمینی (ره) و آیتالله خامنهای دارد، سلاحهای هستهای را مصداق تباهی و حرام دانسته و مخالف آموزههای دینی معرفی کرده است.
بر اساس گزارشها آیتالله خمینی (ره) در دوران رهبری خود چندین بار بر ممنوعیت تحقیقات در زمینه سلاح هستهای تأکید کرده و دستور داده بود که از این موضوع پرهیز شود. ایشان صراحتاً بیان داشتهاند که ایران قصد ساخت چنین سلاحهایی را ندارد.
آیتالله شهید خامنهای نیز در تاریخ ۲۱ آذر ۱۳۸۹ در فتوایی سلاحهای هستهای، شیمیایی و میکروبی را تهدید جدّی علیه بشریت دانسته بودند و با اشاره به اینکه ملت ایران خود قربانی سلاح شیمیایی بوده بر آمادگی ایران برای مقابله با تولید و انباشت این سلاحها تأکید کرده و استفاده از آنها را حرام و تلاش برای مصونیت بخشیدن به بشریت را وظیفهای همگانی قلمداد نموده بودند.
ایران از سال ۱۳۳۷ (۱۹۵۸ میلادی) عضو آژانس بینالمللی انرژی اتمی بوده و حضور مستمر بازرسان این آژانس و راستی آزماییهای مداوم مهر تأییدی بر عدم انحراف برنامه هستهای ایران به سمت مقاصد نظامی بوده است. علاوه بر این ایران عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) است و خود را متعهد به رعایت قوانین و مقررات آن میداند.
ضمن اینکه تأکیدات دینی و فتوای رهبران سابقه عملی ایران در طول دههها نیز گواه پایبندی این کشور به عدم دستیابی به سلاح هستهای بوده است. برنامه هستهای ایران با وجود فراز و نشیبهای فراوان و فشارهای بینالمللی همواره تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار داشته و گزارشهای متعدد این نهاد انحراف نداشتن برنامه به سمت کاربردهای نظامی را تأیید کرده است. این رویکرد، نشاندهنده تمایل ایران به استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای و تعامل مسئولانه در عرصه بینالمللی، در چارچوب معاهدات و پروتکلهای مربوطه است.
از منظر ژئوپلیتیکی، اتهامات وارده به ایران همواره در بستری از رقابتهای منطقهای و جهانی مطرح شده است. درک انگیزههای پشت این اتهامات مستلزم توجه به معادلات قدرت در خاورمیانه و سیاستهای کشورهایی است که خود دارای زرادخانههای هستهای هستند. در چنین فضایی اتهام «در آستانه هستهای شدن» میتواند به عنوان ابزاری برای محدود کردن توانمندیهای دفاعی یا تضعیف موقعیت منطقهای ایران به کار رود. از سوی دیگر نگرانیهای امنیتی واقعی (یا ادعایی) کشورهای دیگر نیز در این میان مطرح است که نیازمند دیپلماسی هوشمندانه و شفافیت بیشتر از سوی همه طرفهاست.
با وجود این مواضع و تعهدات، اتهام نزدیکی به سلاح هستهای همواره به عنوان ابزاری برای اعمال فشار بر ایران از جمله از طریق تحریمها و حتی تهدید به اقدام نظامی مورد استفاده قرار گرفته است.
البته این وضعیت پرسشهایی را درباره ملاحظات راهبردی و دفاعی ایران در شرایط کنونی ایجاد میکند و در چنین شرایطی که امنیت ملی و جان مردم مطرح است، آیا بازنگری در موضع فتوای رهبران پیشین به ویژه با توجه به اینکه این فتوا بر مبنای حرمت و منع شرعی و با در نظر گرفتن پیامدهای زیانبار انسانی بنا شده بود، ضروری است؟ و آیا برای حفظ مردم ایران و منافع آن، باید از معیارهای شرعی برای جلوگیری از ساخت سلاحهای کشتار جمعی عبور کرد؟ پاسخ به این پرسشها در شرایط آینده برای سیاستگذاریهای دفاعی و بینالمللی ایران تعیینکننده خواهد بود.
دیدگاهتان را بنویسید