فطرت و جوهره تئاتر خيابانی و ارتباط آن با انسان و حيات اجتماعی  

تئاتر خيابانی از دير باز با انسان و با حيات اجتماعی آن ارتباط ديرينه دارد و شايد بتوان گفت که از بدو خلقت انسان با او همراه بوده است. تئاتر خيابانی تئاتر نوپايی در جهان نيست بلکه سال ها تجربه را پشت سر گذاشته است.

اجرای نمايش هايی که در دهه دوم و سوم قرن بيستم در مکان های عمومی کشورهای اروپايی از جمله آلمان، فرانسه و روسيه انجام می گرفت، کم کم به ديگر کشورهای غربی نيز رواج پيدا کرد و جايگاه خود را در هنر به دست آورد. اين نمايش مردمی که در فضای باز از جمله ميادين و پارک ها اجرا می شود؛ سال هاست به مسائل و مشکلات جامعه می پردازد و به شکلی اعتراض گونه آنها را به نقد می کشد و به سبب ماهيت مردمی اش به سرعت مخاطبان خود را جذب می کند و به سهولت مفاهيم و انتقادات و آموزه های اجتماعی را به آنان انتقال می دهد.
گستردگی و تأثيرگذاری بيش از حد اين گونه نمايشی بر هيچ کس پوشيده نيست و اگر به هر دليلی مردم نتوانند خود را به سالن های نمايش برسانند و نمايش ببينند، تئاتر خيابانی به ميان مردم می رود و بی واسطه به شکلی روان و ساده تماشاگری را که گذری از کنارش در حال عبور است به خود معطوف می دارد و دقايقی افکارش را به خود جلب می کند. نمايش خيابانی از آنجايی که در برابر ديدگان مردم اجرا می گردد، بی ترديد تلنگری بر رفتار و کردار مخاطب می زند و ذهنش را مشغول می کند تا با همدلی اجرا کنندگان و تماشاگران نمايش های خيابانی به دغدغه های مشترک يکديگر بپردازند و در برخی از مواقع در نمايش های خيابانی بازيگر و تماشاگر با هم يکی می شوند و گاهی از اوقات جايگاهشان را با يکديگر تعويض می کنند. بنابراين تئاترهای خيابانی دربرگيرنده مضامين اخلاقی، اجتماعی، سياسی و فلسفی و… هستند که با کمک تکنيک های خاصی به مخاطب ارائه می شود.
پس اين گونه نمايشی بايد با آرمانها، روحيات نيازها و خلقيات مخاطب سازگاری داشته باشد تا از اين طريق نسبت به بالابردن سطح فرهنگ و مشارکت های مردمی و اجتماعی، تاثيرگذار و ماندگار بماند.
با اين اوصاف و در اين مجال ابتدا اشارهایی به تئاتر خيابانی در جهان می کنيم و سپس نگاهی کوتاه به اين گونه نمايشی در ايران خواهيم داشت.
به طور کل تئاتر خيابانی در جهان برای دستيابی به اهدافی معين و مشخص به اجرا در می آيد و هر گروهی در جهان برای اجرای اين گونه نمايشی از شيوه خاصی استفاده می نمایند. به طور مثال گروه تئاتر خيابانی نان و عروسک در هند و پيتر شومال در آمريکا با شيوه خاص و دستيابی به اهدافی مشخص به اجرای تئاتر خيابانی می پردازند. در اين راستا بد نيست اشاره ای هر چند کوتاه به بررسی شيوه های اجرای تئاتر خيابانی، بزرگترين و تاثيرگذارترين شخصيت و از بنيانگذاران اين گونه نمايشی در جهان داشته باشيم. آگوستو بوال نمايشنامه نويس کارگردان و نظريه پرداز مشهور تئاتر جهان در سال ١٩٣١ در ريودوژانيروی برزيل متولد شد. وی در دانشگاه کلمبيای نيويورک شيمی و تئاتر خواند و سال ۱۹۵۶ تا سال ١٩٧١ مسئوليت teatrodoarenدر شهر سائوپائولو را به عهده داشت.
آگوستو بوال درسال ١٩٧١ به بوينس آيرس مهاجرت کرد و سپس در سال های ١٩٧٠ و ۱۹۷۸ در دانشگاه سوربن فرانسه به عنوان استاد دانشگاه به تدريس تئاتر پرداخت و در همان سال هم آموزشگاه بوال را تاسيس نمود.
وی پس از طی ساليان متمادی بار ديگر از سال ۱۹۸۶ به زادگاهش برزيل بازگشت.
آگوستو بوال تاريخ شناس مفسر و منتقد تئاتر که در دنيا شناخته شده و دارای دو نظريه معروف و اثرگذاری است. تئاتر مردم ستمديده و تئاتر قانونگذاری، دو نظريه ارزشمندی هستند که در اکثر کشورها به ويژه اکثر کشورهای اروپايی رواج يافته و از آنها استفاده بهينه می برند.
اين کارگردان نظريه پرداز رويکرد نوينی را در تئاتر مردمی مطرح نمود که به سرعت در آمريکا رشد کرد و به تدريج در کشورهای اروپايی رواج يافت.
یکی از تکنيک هايی را که در تئاتر مدنظر خود قرار داده این بود که مخاطب نه فقط صرفاً يک تماشاگر بلکه يکی از اجزای نمايش محسوب می گردد. اين تکنيک را در تئاتر سرکوب شدگان نام نهاد که به اين وسيله خواست ها و دل مشغولی های مردم و شرايط زندگی آنان را به صحنه می کشد و اعتقاد دارد مردمی که از راه کار عادات و تاريخشان فريب خورده اند، چگونه می توانند زندگی خود را تغيير دهند، پس مردم بايد برای اين تغييرات در زندگی روزمره خود آمادگی لازم را داشته باشند.
از دیگر شيوه های آگوستو بوال نمايش نامرئی بود در اين نمايش هرجا که جمعيتی وجود داشته باشد، گروه تئاتر می تواند نمايش خود را به اجرا درآورد.