فرصت‌های اقتصادی خزر؛ موتور محرک توسعه شمال کشور

باز باران خبر/ دریای خزر بزرگترین پهنه آبی محصور در خشکی جهان، فراتر از یک عرصه طبیعی یک ذخیره راهبردی اقتصادی برای کشورهای ساحلی از جمله ایران محسوب می‌شود. در سال‌های اخیر، مفهوم «اقتصاد دریامحور» (Blue Economy) به عنوان چارچوبی برای بهره‌برداری پایدار از این دریا مورد توجه قرار گرفته است.
سواحل جنوبی دریای خزر در استان‌های گیلان، مازندران و گلستان با دارا بودن جاذبه‌های طبیعی منحصربه‌فرد، ذخایر ارزشمند آبزیان و موقعیت ترانزیتی از پتانسیل بالایی برای تحول اقتصادی برخوردارند. با این حال بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها نیازمند گذار از رویکردهای سنتی و اتخاذ راهبرد یکپارچه و دانش‌بنیان است.
مطالعات نشان می‌دهند که اکوتوریسم چهارفصل، آبزی‌پروری صنعتی (مانند پرورش ماهیان خاویاری و گرم‌آبی)، انرژی‌های تجدیدپذیر دریایی و کریدورهای چندوجهی حمل و نقل می‌توانند به عنوان موتورهای محرک توسعه منطقه عمل کنند. برای نمونه توسعه گردشگری مسئولانه می‌تواند ضمن ایجاد اشتغال پایدار از فشار بر منابع طبیعی سنتی مانند جنگل‌های هیرکانی بکاهد.
بر این اساس عمده‌ترین مانع در این مسیر، فقدان برنامه یکپارچه و مدیریت منسجم در سطح منطقه خزر است. تدوین سند راهبردی ویژه توسعه پایدار خزر با مشارکت همه ذی‌نفعان (دولت، بخش خصوصی، جوامع محلی و دانشگاه‌ها) و تقویت همکاری‌های بین‌المللی با دیگر کشورهای ساحلی گام ضروری برای تبدیل چالش‌ها به فرصت است. همچنین سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های پژوهشی و فناورانه دریایی نیز کلید خلق ارزش افزوده در این عرصه خواهد بود.
و سرآخر باید اعتراف کرد که دریای خزر تنها یک مرز آبی نیست؛ یک فرصت طلایی برای توسعه پایدار شمال ایران است. تحقق این امر نیازمند نگرشی نو، برنامه‌ریزی بلندمدت و عزمی ملی برای حرکت به سمت اقتصاد دریامحور است.
دکتر مهدی فدایی، دبیر هیات اندیشه ورز حکمرانی دریامحور بنیاد نخبگان استان گیلان