بحران آب و آوارگان آبی!

باز باران خبر/ “بحران آب و آوارگان آبی” موضوع یادداشت امروز ماست که به قلم شاپور کریمی نوشته شده است.

۱- اولویتهای اصلی و سناریوهای پیش‌روی ایران با انجام پژوهش «آینده‌پژوهی ایران » از سوی معاونت استراتژیک ریاست جمهوری حاکی از آن است که بحران آب، تغییر اقلیم و پیامدهای آن دومین اولویت شهروندان ایران معرفی شده است که نشان از حادبودن موضوع نزد آحاد جامعه دارد.
هیولای خشکسالی هم اکنون با خشک شدن دریاچه ارومیه و هامون، رودخانه های زاینده رود، شاهرود ، سفید رود و کم آبی بیش از ۱۹ سد کشور همانند کرج، دوستی و اکباتان… به تدریج در حال هویدا است.
کشورمان ایران بارشی ثلث و تبخیری سه برابر میانگین دنیا دارد. مصرف خانگی‌اش از متوسط جهانی و حتی اروپا بالاتر است. در بهره‌وری آب کشاورزی نیز فاصله زیادی با رقبای منطقه‌ای دارد. پتانسیل آب شیرین تجدیدپذیر که در نیمه اول دهه ۵۰ شمسی، ۱۳۵ کیلومترمکعب تخمین زده می‌شد، هم اکنون در اظهارات اخیر مسوولان ۱۱۰ کیلومتر مکعب و گاهی کمتر برآورد می‌شود. در حالی که لزوم حفظ سهم طبیعت اجازه مصرف بیش از ۷۰ کیلو متر مکعب را نمی‌دهد.
2- بر اساس گزارش وزارت نیرو در سال ۲۰۵۰ ایران با جمعیتی حدود ۱۱۷ میلیون نفر و سرانه منابع آب تجدید پذیر کمتر از ۱۰۰۰ متر مکعب با کم آبی مزمن مواجه خواهد شد. ضمن اینکه در سال ۲۰۵۰ منابع آبی محدودکننده اصلی توسعه و بهداشت برای جوامع انسانی خواهد بود و اگر سرانه کمتر از ۵۰۰ مترمکعب به ازای هر نفر برسد، کشور به کم‌آبی مطلق دچار خواهد شد؛ این درحالی است که به علت توزیع ناهمگون جمعیت در برخی استان‌ها معضلات متعددی وجود دارد؛ یعنی حدود ۵۰ درصد از جمعیت کشور در ناحیه مرکزی کشور متمرکز شده و این درحالیست که تنها ۲۵ درصد منابع آبی در این نواحی وجود دارد.
ایران جزو ۲۰ کشور اول از لحاظ مصرف منابع آبی و انرژی است و در صورت تداوم بیشتر آب‌خوان‌ها حداکثر تا ۱۵ سال دیگر از بین خواهند رفت. یکی دیگر از مشکلاتی که باید به آن پرداخته شود، برداشت بیش از حد از منابع زیرزمینی و هدر رفت آب در ایران است زیرا اگر کشوری ۴۰ درصد منابع آبی خود را استفاده کند به عنوان کشور بحران‌زده شناخته می‌شود؛ نکته قابل توجه این که ایران ۸۰ درصد منابع آبی خود را استفاده می‌کند و علاوه بر این متأسفانه ۹۰ درصد منابع خود را در کشاورزی استفاده می نماید که ۶۰ درصد این مقدار هم هدر می‌رود.
3- استان های شمالی به علت برخورداری از مواهب الهی و بارش بیش از ۷۰۰میلی متر باران سالانه می‌تواند صادرکننده آب مجازی به دیگر استانها باشد و صادرات آب بدون شک باید در قالب محصولات و آب پنهان باشد نه انتقال فیزیکی آب زیرا هم اکنون منابع آبی این استان ها از استان های همجوار تامین می‌شود که با افزایش جمعیت و تاکید بر کشاورزی در آینده دچار مشکل خواهد شد.
استان های شمالی بخصوص گیلان و مازندران متاسفانه هم اکنون با مهاجرینی مواجه بوده که به علت بحران آب و ریزگردها و خشکسالی از موطن خود کوچ و راهی استانهای شمالی، بخصوص گیلان شده اند که یقینا باید بر آنان آوارگان آبی نام نهاد؛ پدیده‌ای که در آینده ای نه چندان دور گیلان و دیگر استان های شمالی را با مشکلات عدیده‌ای مواجه خواهد کرد.
دکتر پزشکیان ریاست جمهوری طی سخنان صریح تخلیه تهران را دور از انتظار ندانست و دکتر حق شناس استاندار گیلان نیز طی مصاحبه کوتاهی عواقب آوارگان آبی به استان گیلان را تبیین نمودند که با استناد به گزارش های مراکز علمی و دانشگاهی تداوم خشکسالی و فرونشست زمین استانهای مرکزی، تهران، البرز و قزوین بر تشدید روند تخلیه جمعیتی خواهد افزود.
با این وجود اقدامات ترکیه در اجرایی‌کردن طرح «گاپ»، افغانستان در خشک کردن هامون و تنش های آبی عراق ، احتمال منازعات خارجی نیز بعید نخواهد بود، اقدامات پیشگیرانه لازم و ضروری است وگرنه در آینده ای نزدیک استان های شمالی با انفجار جمعیت مواجه خواهند شد. تا جایی که همه بنگاهداران سیاهکلی و اصفهانی یا خیلی از کوچه های شهرهای سرولات، چالوس، فومن … به نام اصفهانی ها و یزدی هاست. بدون شک آوارگان آبی مشکلات متعددی با خود به همراه خواهند آورد که می توان به رواج نابهجاری های اجتماعی، قاچاق کالا، تعارضات اجتماعی ،تخریب کشاورزی و تهدید امنیت غذایی اشاره کرد که کتمان این پدیده نوظهور اقلیمی از سوی حاکمیت عواقب جبران ناپذیر اقتصادی، امنیتی و اجتماعی به دنبال خواهد داشت.